Candida auris: cichy zabójca w szpitalach. Wszystko, co musisz wiedzieć o nowym zagrożeniu

Candida auris to wielooporny grzyb, który staje się coraz większym zagrożeniem w placówkach medycznych na całym świecie. Nazywany "supergrzybem", jest szczególnie niebezpieczny dla osób z osłabioną odpornością, a jego zdolność do przetrwania na powierzchniach utrudnia kontrolę zakażeń. Sprawdź, co warto wiedzieć o tym patogenie i jak chronić się przed infekcją.

Co to jest Candida auris i dlaczego jest tak groźny?

Candida auris (lub Candidozyma auris) to gatunek grzyba z rodzaju drożdżaków, który po raz pierwszy zidentyfikowano w 2009 roku w Japonii, izolując go z ucha pacjenta. Od tego czasu rozprzestrzenił się na wszystkich kontynentach, stając się poważnym globalnym zagrożeniem dla zdrowia publicznego. Amerykańskie Centrum Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) uznało go za jedno z najpilniejszych zagrożeń związanych z opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe. Jego niebezpieczeństwo wynika z trzech kluczowych cech. Po pierwsze, Candida auris wykazuje wielolekooporność, co oznacza, że wiele powszechnie stosowanych leków przeciwgrzybiczych jest nieskutecznych w walce z nim. Po drugie, jest trudny do zidentyfikowania w standardowych badaniach laboratoryjnych, co może prowadzić do opóźnienia właściwej diagnozy i leczenia. Po trzecie, ma niezwykłą zdolność do przetrwania na powierzchniach w środowisku szpitalnym przez wiele tygodni, co sprzyja powstawaniu trudnych do opanowania ognisk epidemicznych.

Jak dochodzi do zakażenia i kto jest w grupie ryzyka?

Zakażenie wewnątrzszpitalne Candida auris rozprzestrzenia się głównie w placówkach opieki zdrowotnej, takich jak szpitale i domy opieki długoterminowej. Do transmisji dochodzi poprzez kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami (np. klamkami, poręczami łóżek, sprzętem medycznym) lub poprzez bezpośredni kontakt z osobą, która jest skolonizowana lub zakażona. Kolonizacja oznacza, że grzyb bytuje na skórze pacjenta, nie wywołując objawów choroby, jednak taka osoba może nieświadomie przenosić patogen na innych. Inwazyjna grzybica oportunistyczna rozwija się, gdy grzyb przedostanie się do krwiobiegu, co może prowadzić do ciężkich, zagrażających życiu infekcji. Najbardziej narażone są osoby z osłabionym układem odpornościowym.

Główne czynniki ryzyka zakażenia Candida auris to:

• długotrwała hospitalizacja, zwłaszcza na oddziałach intensywnej terapii (OIOM),
• obecność inwazyjnych urządzeń medycznych, takich jak cewniki dożylne, cewnik moczowy czy rurka intubacyjna,
• niedawno przebyta operacja,
• choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca czy niewydolność nerek,
• choroby nowotworowe i leczenie immunosupresyjne,
• przyjmowanie antybiotyków o szerokim spektrum działania lub leków przeciwgrzybiczych.

Zdrowe osoby rzadko ulegają zakażeniu inwazyjnemu, jednak mogą stać się nosicielami grzyba.

Objawy zakażenia Candida auris - co powinno niepokoić?

Objawy zakażenia Candida auris są nieswoiste, co oznacza, że mogą przypominać wiele innych chorób, zwłaszcza infekcji bakteryjnych. To dodatkowo utrudnia postawienie szybkiej diagnozy. Symptomy zależą od miejsca, w którym rozwija się infekcja. Najczęstszym i często pierwszym objawem inwazyjnego zakażenia jest gorączka i dreszcze, które nie ustępują pomimo leczenia antybiotykami. W przypadku zakażenia krwi (fungemii) może dojść do rozwoju sepsy, która jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia. Jeśli infekcja dotyczy konkretnego miejsca, objawy mogą obejmować zaczerwienienie, obrzęk i ropną wydzielinę w przypadku zakażenia rany, lub ból i wysięk z ucha przy infekcji ucha. U pacjentów z obniżoną odpornością pacjent z obniżoną odpornością Candida auris może atakować narządy wewnętrzne, ośrodkowy układ nerwowy, oczy czy serce. Śmiertelność w przypadku inwazyjnych zakażeń jest wysoka i według różnych szacunków wynosi od 30% do nawet 60%.

Diagnostyka i leczenie - dlaczego to takie trudne?

Rozpoznanie zakażenia Candida auris stanowi duże wyzwanie. Standardowe metody identyfikacji drobnoustrojów stosowane w wielu laboratoriach mogą błędnie zaklasyfikować ten gatunek jako inny, mniej groźny rodzaj Candida. Prawidłowa identyfikacja wymaga zastosowania zaawansowanych technik, takich jak spektrometria mas (MALDI-TOF) lub metody molekularne (np. testy PCR). Opóźnienie w diagnozie może prowadzić do wdrożenia nieskutecznego leczenia i dalszego rozprzestrzeniania się patogenu w szpitalu.

Leczenie jest skomplikowane ze względu na powszechną lekooporność tego grzyba. Wiele szczepów jest opornych na co najmniej jedną z trzech głównych klas leków przeciwgrzybiczych. W terapii zakażeń inwazyjnych najczęściej stosuje się leki z grupy echinokandyn. Niestety, pojawiają się już szczepy oporne również na tę grupę leków, co drastycznie ogranicza opcje terapeutyczne. W takich sytuacjach lekarze muszą sięgać po kombinacje różnych leków, jednak ich skuteczność bywa ograniczona.

Sytuacja epidemiologiczna w Europie i w Polsce

Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) alarmuje, że liczba przypadków Candida auris w Europie gwałtownie rośnie. W latach 2013–2023 kraje Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego zgłosiły niemal 4000 przypadków, z czego aż 1346 odnotowano w samym 2023 roku. Najwięcej zakażeń zarejestrowano w Hiszpanii, Grecji, Włoszech, Rumunii i Niemczech. W niektórych z tych krajów supergrzyb rozprzestrzenił się na tyle, że kontrola pojedynczych ognisk stała się niemożliwa. Eksperci podkreślają, że rzeczywista skala problemu jest prawdopodobnie niedoszacowana, ponieważ tylko część krajów prowadzi systematyczny nadzór i obowiązkowo raportuje zakażenia. W Polsce do tej pory odnotowano jedynie pojedyncze przypadki, jednak bliskość geograficzna krajów o wysokiej liczbie zakażeń, jak Niemcy, oraz rosnąca mobilność pacjentów stwarzają realne ryzyko dalszego rozprzestrzeniania się patogenu.