Złamanie prącia: objawy, przyczyny i leczenie. Co robić w razie urazu penisa?

Złamanie prącia, choć brzmi niewiarygodnie, jest poważnym urazem urologicznym, który wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Mimo że w penisie nie ma kości, jego specyficzna budowa sprawia, że w określonych sytuacjach może dojść do pęknięcia struktur odpowiedzialnych za wzwód. Jakie objawy powinny wzbudzić niepokój? Sprawdź, co warto wiedzieć o tym rzadkim, ale groźnym urazie.

Czy prącie może się złamać? Mechanizm urazu

Termin „złamanie prącia” jest określeniem umownym, ponieważ w budowie anatomicznej tego narządu nie występuje tkanka kostna. Uraz ten polega na przerwaniu ciągłości struktur wewnętrznych, a jego nazwa nawiązuje do charakterystycznego, słyszalnego trzasku, który często towarzyszy incydentowi. Aby zrozumieć, na czym polega złamanie prącia, należy poznać jego budowę. Trzon prącia tworzą trzy cylindryczne struktury: dwa ciała jamiste (corpora cavernosa) oraz jedno ciało gąbczaste (corpus spongiosum), w którym przebiega cewka moczowa. Ciała jamiste są otoczone mocną, włóknistą osłonką, zwaną błoną białawą (tunica albuginea). Podczas wzwodu ciała jamiste wypełniają się krwią pod wysokim ciśnieniem, co powoduje, że błona biaława staje się cienka i napięta. Wiotkie prącie jest stosunkowo odporne na urazy, jednak w stanie erekcji nagłe i silne wygięcie może doprowadzić do pęknięcia ciał jamistych i rozerwania osłonki białawej. To właśnie ten moment jest określany jako uraz prącia typu złamanie.

Złamanie prącia - objawy, które alarmują

Symptomy złamania prącia są na tyle charakterystyczne, że trudno je przeoczyć lub pomylić z innym schorzeniem. Pojawiają się nagle, bezpośrednio w momencie urazu i stanowią sygnał do natychmiastowego zgłoszenia się na szpitalny oddział ratunkowy. Opóźnienie interwencji medycznej znacząco zwiększa ryzyko trwałych powikłań. Do najbardziej typowych objawów należą:

• słyszalny dźwięk pęknięcia lub trzask, który pacjenci często porównują do odgłosu łamanej gałęzi,
• nagły, bardzo silny ból penisa, który pojawia się w momencie rozerwania błony białawej,
• natychmiastowa utrata wzwodu, spowodowana gwałtownym odpływem krwi z uszkodzonych ciał jamistych,
• szybko narastający obrzęk i krwiak prącia, który sprawia, że penis przybiera ciemnofioletową barwę i znacznie zwiększa swoje rozmiary; wygląd ten określa się mianem „objawu bakłażana”,
• charakterystyczne skrzywienie prącia w stronę przeciwną do miejsca urazu, co nadaje mu wygląd przypominający saksofon,
• w około 20% przypadków, gdy dochodzi do uszkodzenia cewki moczowej, może pojawić się krew u jej ujścia lub krwiomocz, a także trudności lub niemożność oddania moczu.

Wystąpienie tych objawów jest bezwzględnym wskazaniem do pilnej konsultacji urologicznej.

Najczęstsze przyczyny złamania prącia

Do złamania prącia dochodzi niemal wyłącznie wtedy, gdy jest ono w stanie pełnego wzwodu. Najczęstszą przyczyną, odpowiadającą za większość przypadków, jest uraz mechaniczny podczas aktywności seksualnej. Ryzyko wzrasta podczas gwałtownych i niekontrolowanych ruchów, zwłaszcza w pozycjach, w których mężczyzna ma ograniczoną kontrolę nad ułożeniem prącia. Do szczególnie ryzykownych zalicza się pozycję, w której partnerka znajduje się na górze („na jeźdźca”), pozycje na stojąco lub gwałtowna zmiana pozycji bez wcześniejszej komunikacji. W takich sytuacjach penis może wyślizgnąć się z pochwy i z impetem uderzyć o spojenie łonowe lub krocze partnerki, co prowadzi do jego nadmiernego zgięcia i pęknięcia. Inne, rzadsze przyczyny urazu prącia to zbyt agresywna masturbacja, upadek na prącie w stanie erekcji czy nagłe przekręcenie się na brzuch podczas snu, gdy występuje nocny wzwód. W niektórych kulturach, np. na Bliskim Wschodzie, przyczyną bywa praktyka zwana „taqaandan”, polegająca na celowym zginaniu prącia w celu ukrycia erekcji.

Diagnostyka i pierwsza pomoc w urazie prącia

W przypadku podejrzenia złamania prącia kluczowa jest jak najszybsza reakcja. Należy niezwłocznie udać się na szpitalny oddział ratunkowy (SOR) lub bezpośrednio na dyżur urologiczny. Czas odgrywa tu decydującą rolę – im szybciej zostanie podjęte leczenie złamania prącia, tym większe szanse na pełny powrót do zdrowia i uniknięcie powikłań. Diagnostyka zazwyczaj opiera się na wywiadzie lekarskim i badaniu fizykalnym. Charakterystyczne objawy kliniczne rzadko pozostawiają wątpliwości co do rozpoznania. W niektórych przypadkach, zwłaszcza przy podejrzeniu uszkodzenia cewki moczowej lub gdy obraz kliniczny jest niejednoznaczny, lekarz może zlecić dodatkowe badania. Najczęściej wykonuje się USG prącia, które pozwala uwidocznić miejsce pęknięcia błony białawej i ocenić rozległość krwiaka. Rzadziej konieczny jest rezonans magnetyczny (MRI) lub kawernosografia. Do czasu interwencji chirurgicznej stosuje się chłodzące okłady, leki przeciwbólowe oraz unieruchomienie prącia opatrunkiem uciskowym.

Jak wygląda leczenie złamania prącia?

Jedyną skuteczną i rekomendowaną metodą leczenia złamania prącia jest pilna interwencja chirurgiczna. Powinna ona odbyć się w ciągu 24 godzin od urazu, co znacząco zmniejsza ryzyko długotrwałych powikłań. Leczenie zachowawcze, polegające jedynie na stosowaniu opatrunków i leków, wiąże się z bardzo wysokim odsetkiem powikłań, takich jak trwałe skrzywienie prącia, bolesne wzwody czy zaburzenia erekcji. Operacja przeprowadzana jest najczęściej w znieczuleniu ogólnym lub regionalnym. Chirurg wykonuje nacięcie na skórze prącia, co pozwala na dotarcie do uszkodzonych struktur. Następnie ewakuuje nagromadzony krwiak prącia, odnajduje miejsce pęknięcia błony białawej i zszywa je za pomocą wchłanialnych szwów. Jeśli doszło do uszkodzenia cewki moczowej, ona również jest rekonstruowana. Po zabiegu pacjentowi zakłada się cewnik do pęcherza moczowego na kilka dni. Rekonwalescencja wymaga wstrzemięźliwości seksualnej przez okres co najmniej 4-6 tygodni.