Glejak wielopostaciowy (IV stopnia): jakie są rokowania i najnowsze metody leczenia? Omawiamy immunoterapię, CAR-T i inne nowe terapie

Glejak wielopostaciowy to jeden z najtrudniejszych do leczenia nowotworów ośrodkowego układu nerwowego. Standardowa terapia, choć jest najskuteczniejszą dostępną opcją, często przynosi ograniczone efekty. Nauka nie stoi jednak w miejscu, a intensywne badania prowadzą do rozwoju innowacyjnych metod, które mogą zmienić rokowania pacjentów. Sprawdź, co warto wiedzieć o nowych terapiach.

Glejak wielopostaciowy – co to za nowotwór?

Glejak wielopostaciowy (łac. glioblastoma multiforme, GBM) to najczęstszy i najbardziej złośliwy pierwotny guz mózgu u osób dorosłych. Zgodnie z klasyfikacją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) jest to nowotwór o IV, najwyższym stopniu złośliwości. Charakteryzuje się on bardzo szybkim wzrostem i naciekającym charakterem, co oznacza, że jego komórki wnikają głęboko w otaczającą, zdrową tkankę nerwową. Ta cecha sprawia, że całkowite chirurgiczne usunięcie guza jest niezwykle trudne, a często niemożliwe. W Polsce diagnozuje się go u około 1000–1500 osób rocznie. Ze względu na swoją agresywność i oporność na leczenie, glejak IV stopnia stanowi jedno z największych wyzwań współczesnej neuroonkologii.

Jakie są objawy glejaka wielopostaciowego?

Objawy glejaka wielopostaciowego są zróżnicowane i zależą przede wszystkim od lokalizacji guza w mózgu. Często są niecharakterystyczne, co może opóźniać postawienie prawidłowej diagnozy. W miarę wzrostu guza i zwiększania się ciśnienia wewnątrzczaszkowego, symptomy stają się bardziej nasilone. Do najczęstszych dolegliwości zgłaszanych przez pacjentów należą:

• narastające bóle głowy, które nie ustępują po standardowych lekach przeciwbólowych,
• napady padaczkowe, które mogą być pierwszym, nagłym objawem choroby,
• zmiany w zachowaniu i osobowości, takie jak drażliwość, apatia czy niespotykane wcześniej napady złości,
• zaburzenia funkcji poznawczych, w tym problemy z pamięcią, koncentracją i orientacją,
• deficyty neurologiczne, takie jak trudności z mową (afazja), zaburzenia widzenia, osłabienie siły mięśniowej w kończynach czy problemy z równowagą.

W przypadku zaobserwowania u siebie lub bliskiej osoby niepokojących objawów neurologicznych, które utrzymują się lub nasilają, konieczna jest pilna konsultacja z lekarzem.

Diagnostyka i standardowe leczenie glejaka

Podstawowym badaniem wykorzystywanym w diagnostyce guzów mózgu jest rezonans magnetyczny (MRI) głowy z kontrastem. Pozwala on na dokładne zlokalizowanie zmiany, ocenę jej wielkości i charakteru. Ostateczne rozpoznanie glejaka wielopostaciowego stawia się jednak na podstawie badania histopatologicznego materiału pobranego podczas operacji. Standardowe leczenie glejaka opiera się na skojarzeniu kilku metod. Pierwszym krokiem jest zazwyczaj leczenie operacyjne, czyli maksymalnie bezpieczna resekcja guza. Następnie pacjenci poddawani są radioterapii skojarzonej z chemioterapią opartą na temozolomidzie. Niestety, pomimo zastosowania tak agresywnego leczenia, choroba często powraca. Rokowania w glejaku są trudne – mediana przeżycia wynosi od 12 do 18 miesięcy. Dlatego naukowcy na całym świecie intensywnie poszukują nowych, skuteczniejszych opcji terapeutycznych.

Nowe terapie w leczeniu glejaka – badania kliniczne

Postęp w medycynie otwiera nowe możliwości w walce z glejakiem wielopostaciowym. Wiele innowacyjnych metod jest obecnie na etapie badań klinicznych, ale uzyskane wyniki dają ogromną nadzieję zarówno pacjentom, jak i lekarzom. Nowe terapie koncentrują się na bardziej precyzyjnym i spersonalizowanym podejściu do niszczenia komórek nowotworowych.

Immunoterapia – aktywacja układu odpornościowego

Jednym z najbardziej obiecujących kierunków jest immunoterapia, której celem jest pobudzenie własnego układu odpornościowego pacjenta do walki z nowotworem. Komórki glejaka potrafią "ukrywać się" przed limfocytami T, tworząc wokół siebie środowisko immunosupresyjne. Leki z grupy inhibitorów punktów kontroli, takie jak pembrolizumab, blokują ten mechanizm, pozwalając komórkom odpornościowym rozpoznać i zniszczyć nowotwór. W Polsce prowadzone są badania kliniczne oceniające skuteczność takiego leczenia u pacjentów z nowo zdiagnozowanym glejakiem. Aby lepiej kwalifikować pacjentów do tej terapii, opracowano nowatorską technikę obrazowania immuno-PET, która pozwala bezinwazyjnie ocenić obecność celu molekularnego dla leku w guzie.

Terapia CAR-T – przeprogramowane limfocyty

Terapia CAR-T to rewolucyjna forma immunoterapii komórkowej. Polega na pobraniu od pacjenta limfocytów T, a następnie ich genetycznej modyfikacji w laboratorium, tak aby potrafiły rozpoznawać i atakować komórki nowotworowe. Tak "uzbrojone" komórki są namnażane i podawane z powrotem pacjentowi. Choć metoda ta jest znana głównie z leczenia nowotworów krwi, najnowsze badania pokazują jej ogromny potencjał w guzach litych. Wyniki zaprezentowane na kongresie ASCO wykazały, że u pacjentów z nawrotowym glejakiem, u których leczenie glejaka metodą CAR-T podano bezpośrednio do płynu mózgowo-rdzeniowego, u 62% uzyskano regresję guza. W jednym z głośnych przypadków guz zniknął w zaledwie 5 dni.

Terapie fizyczne – pole elektryczne i nanocząstki

Innowacyjne podejścia obejmują również metody fizyczne. Jedną z nich jest terapia zmiennym polem elektrycznym (Tumor Treating Fields), która zakłóca podziały komórek nowotworowych. Pacjent nosi na ogolonej skórze głowy specjalne elektrody podłączone do przenośnego urządzenia. W Centrum Onkologii w Bydgoszczy planowane jest uruchomienie badania klinicznego łączącego tę metodę z radiochirurgią u pacjentów ze wznową glejaka. Inną obiecującą metodą jest terapia NanoTherm, polegająca na wstrzyknięciu do guza nanocząsteczek tlenku żelaza, a następnie podgrzaniu ich za pomocą zewnętrznego pola magnetycznego, co prowadzi do zniszczenia komórek rakowych. Ta metoda jest już dostępna w jednym z ośrodków w Lublinie.