SNAS: nietypowe objawy alergii na nikiel. Sprawdź, czy problem dotyczy także Ciebie

Alergia na nikiel kojarzy się głównie ze zmianami skórnymi po kontakcie z metalową biżuterią. Jednak u niektórych osób uczulonych, spożycie tego pierwiastka w diecie może wywoływać zaskakujące objawy ogólnoustrojowe, w tym dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Czym jest zespół SNAS i jak sobie z nim radzić? Sprawdź, co warto wiedzieć o tej nietypowej postaci alergii.

Alergia na nikiel - nie tylko problem skórny

Nikiel jest jednym z najczęstszych alergenów kontaktowych na świecie. Szacuje się, że alergia na nikiel dotyka nawet do 20% populacji w Europie, przy czym znacznie częściej występuje u kobiet. Jej najbardziej znana postać to alergiczne kontaktowe zapalenie skóry (ACD), nazywane potocznie wypryskiem kontaktowym. Objawia się ono zaczerwienieniem, swędzeniem, grudkami, a czasem pęcherzykami w miejscu bezpośredniego kontaktu skóry z przedmiotem zawierającym nikiel – np. pod kolczykami, zegarkiem, klamrą paska czy guzikami w spodniach. Jest to reakcja nadwrażliwości typu opóźnionego (typ IV), co oznacza, że objawy pojawiają się zazwyczaj po 24-72 godzinach od ekspozycji. Dla większości osób problem kończy się na unikaniu kontaktu z metalem. Jednak u części pacjentów uczulenie przybiera znacznie bardziej złożoną formę, znaną jako zespół ogólnoustrojowej alergii na nikiel (SNAS). W tym przypadku reakcja alergiczna jest wywoływana nie przez kontakt skórny, ale przez nikiel dostarczany do organizmu drogą pokarmową.

Jakie są objawy ogólnoustrojowej alergii na nikiel?

W przypadku SNAS problemem staje się nikiel obecny w pożywieniu. Po jego spożyciu u osoby uczulonej dochodzi do reakcji systemowej, która może manifestować się na dwa sposoby. Po pierwsze, mogą pojawić się uogólnione zmiany skórne, często w miejscach, które nie miały bezpośredniego kontaktu z metalem. Mówimy wtedy o układowym kontaktowym zapaleniu skóry (SCD). Zmiany mogą obejmować zgięcia łokciowe i kolanowe, powieki, szyję czy dłonie (tzw. wyprysk dyshydrotyczny). Po drugie, co jest cechą charakterystyczną SNAS, mogą wystąpić objawy ogólnoustrojowe spoza skóry. Najczęściej dotyczą one układu pokarmowego i bywają mylone z innymi schorzeniami, takimi jak zespół jelita drażliwego (IBS). Pacjenci skarżą się na przewlekłe wzdęcia, bóle brzucha, nudności, zgagę, a także naprzemienne biegunki i zaparcia. Rzadziej obserwuje się objawy neurologiczne, takie jak bóle głowy, czy dolegliwości ze strony układu oddechowego. Kluczowe jest powiązanie tych symptomów ze spożywaniem określonych produktów bogatych w nikiel.

Nikiel w jedzeniu - ukryte źródło problemów

Nikiel jest pierwiastkiem szeroko rozpowszechnionym w środowisku – występuje w glebie, wodzie i powietrzu, przez co w naturalny sposób trafia do roślin i organizmów zwierząt. Oznacza to, że jest obecny w wielu produktach spożywczych, które na co dzień goszczą na naszych talerzach. Jego całkowita eliminacja z diety jest praktycznie niemożliwa. Osoby cierpiące na SNAS powinny jednak znacząco ograniczyć lub całkowicie wykluczyć produkty o szczególnie wysokiej zawartości tego metalu. Należy pamiętać, że stężenie niklu w danym produkcie może się różnić w zależności od miejsca uprawy, pory roku czy nawet części rośliny.

Do produktów o wysokiej zawartości niklu, których należy unikać, należą:

• produkty pełnoziarniste, zwłaszcza owies (płatki owsiane), kasza gryczana,
• warzywa strączkowe, takie jak soja (i jej przetwory, np. tofu), soczewica, ciecierzyca, groch, fasola,
• orzechy i nasiona, w szczególności orzechy ziemne, migdały, nasiona słonecznika i lnu,
• kakao i czekolada,
• niektóre warzywa, np. szpinak, pomidory, brokuły, szparagi, sałata, warzywa kapustne,
• niektóre owoce, jak ananas, gruszki, wiśnie, a także owoce suszone i konserwowane,
• ryby i owoce morza, głównie śledź, tuńczyk, makrela, łosoś, sardynki i skorupiaki,
• żywność w puszkach, z których nikiel może przenikać do produktu,
• napoje, takie jak czarna herbata, kawa, piwo i czerwone wino.

Produkty uznawane za bezpieczniejsze to m.in. mięso drobiowe, jaja, produkty mleczne, ryż, ziemniaki, ogórki, buraki czy bakłażany, pod warunkiem, że pochodzą ze sprawdzonych źródeł.

Dieta niskoniklowa - klucz w leczeniu SNAS

Podstawą leczenia zespołu ogólnoustrojowej alergii na nikiel jest wprowadzenie diety z ograniczeniem tego pierwiastka. Należy podkreślić, że dieta niskoniklowa nie ma zastosowania w leczeniu klasycznego wyprysku kontaktowego (ACD), gdzie wystarczy unikanie kontaktu skórnego. W przypadku SNAS jest to jednak główna metoda terapeutyczna. Celem diety nie jest całkowita eliminacja niklu, lecz obniżenie jego dziennego spożycia do poziomu, który nie wywołuje objawów – często poniżej 150-250 mikrogramów na dobę. Ze względu na duże restrykcje i trudności w precyzyjnym oszacowaniu zawartości niklu w diecie, proces ten powinien być prowadzony pod kontrolą lekarza lub dietetyka. Pomocne mogą być systemy punktowe, które ułatwiają komponowanie codziennego jadłospisu. Terapia zazwyczaj polega na ścisłej diecie eliminacyjnej przez kilka tygodni, a następnie stopniowym, kontrolowanym wprowadzaniu poszczególnych produktów w celu ustalenia indywidualnego progu tolerancji pacjenta.