# Leiszmanioza: objawy, leczenie i profilaktyka. Przewodnik dla podróżujących do krajów tropikalnych > Leiszmanioza to choroba pasożytnicza przenoszona przez moskity w rejonach tropikalnych. Może przybierać różne formy, od łagodnych zmian skórnych po zagrażającą życiu postać trzewną... Źródło: https://ekuz.pl/artykuly/196-leiszmanioza-objawy-leczenie-i-profilaktyka-przewodnik-dla-podrozujacych-do-krajow-tropikalnych Opublikowano: 2025-11-21 | Zaktualizowano: 2025-11-21 Kategoria: Pozostałe tematy **Leiszmanioza to choroba pasożytnicza przenoszona przez moskity, która stanowi realne zagrożenie w wielu rejonach świata. Choć kojarzona z egzotycznymi podróżami, może przybierać różne formy – od stosunkowo łagodnych zmian skórnych po śmiertelnie niebezpieczną postać trzewną. Dowiedz się, jakie są jej objawy, gdzie występuje i jak skutecznie się przed nią chronić.** ## Czym jest leiszmanioza i jak dochodzi do zakażenia? **Leiszmanioza** to choroba wywoływana przez pierwotniaki z rodzaju Leishmania spp., które są pasożytami wewnątrzkomórkowymi. Rezerwuarem tych patogenów są zarówno ludzie, jak i zwierzęta, w tym psy, gryzonie czy bydło. Choroba jest przenoszona przez wektory, którymi są małe, krwiopijne owady – muchówki (potocznie nazywane moskitami) z rodzaju Phlebotomus (w Starym Świecie) i Lutzomyia (w Nowym Świecie). Do zakażenia dochodzi najczęściej w wyniku ukąszenia przez zainfekowaną samicę moskita. Możliwe, choć znacznie rzadsze, są inne drogi transmisji, takie jak transfuzja zakażonej krwi, używanie wspólnych igieł (głównie u osób uzależnionych od narkotyków) czy transmisja wertykalna z matki na płód. Po wniknięciu do organizmu **pasożyty tropikalne** atakują komórki układu odpornościowego, głównie makrofagi, w których się namnażają, a następnie rozprzestrzeniają do różnych tkanek i narządów, takich jak skóra, śledziona, wątroba czy szpik kostny. ## Leiszmanioza - objawy i postacie kliniczne choroby Okres inkubacji **leiszmaniozy** jest bardzo zróżnicowany i może trwać od kilku tygodni do nawet kilku lat. Obraz kliniczny zależy od gatunku pasożyta oraz od indywidualnej odpowiedzi immunologicznej zakażonej osoby. Wyróżnia się trzy główne postacie choroby, które różnią się ciężkością przebiegu i lokalizacją objawów. ### Leiszmanioza skórna - najczęstsza postać Jest to najłagodniejsza i najczęściej diagnozowana forma, znana również jako "biały trąd" lub "owrzodzenie z Aleppo". **Objawy leiszmaniozy** skórnej pojawiają się w miejscu ukąszenia moskita, najczęściej na odsłoniętych częściach ciała, jak twarz, ręce czy nogi. Początkowo jest to niewielka, czerwona grudka, która stopniowo się powiększa, a następnie przekształca w charakterystyczne, bezbolesne owrzodzenie z uniesionymi, twardymi brzegami. Zmiana może być pokryta strupem lub wydzielać surowiczy płyn. W większości przypadków (nawet do 90%) zmiany goją się samoistnie w ciągu kilku miesięcy do roku, pozostawiając po sobie szpecące, odbarwione blizny. ### Leiszmanioza śluzówkowo-skórna - ryzyko deformacji Ta postać jest znacznie rzadsza i stanowi powikłanie formy skórnej. Może rozwinąć się miesiące, a nawet lata po zagojeniu się pierwotnych zmian skórnych. Pasożyty rozprzestrzeniają się drogą krwionośną lub chłonną do błon śluzowych jamy nosowo-gardłowej. Pierwszymi objawami mogą być niedrożność nosa i krwawienia. W miarę postępu choroby dochodzi do bolesnych owrzodzeń i niszczenia tkanek miękkich oraz chrząstek nosa, podniebienia, warg i krtani. Nieleczona prowadzi do trwałych deformacji twarzy, problemów z oddychaniem, połykaniem i mówieniem, a wtórne infekcje bakteryjne mogą stanowić zagrożenie życia. ### Leiszmanioza trzewna (kala-azar) - śmiertelne zagrożenie Leiszmanioza trzewna, znana jako kala-azar ("czarna gorączka"), to najcięższa i najbardziej niebezpieczna postać choroby. Atakuje narządy wewnętrzne, głównie śledzionę, wątrobę i szpik kostny. **Objawy leiszmaniozy** trzewnej rozwijają się podstępnie i obejmują długotrwałą, nawracającą gorączkę (często z dwoma szczytami w ciągu doby), postępujące osłabienie, utratę wagi i apetytu. Charakterystyczne jest znaczne powiększenie śledziony i wątroby. W badaniach krwi stwierdza się pancytopenię, czyli niedobór wszystkich rodzajów krwinek, co prowadzi do niedokrwistości, obniżenia odporności i zaburzeń krzepnięcia. Może również wystąpić hiperpigmentacja skóry (ściemnienie), szczególnie na twarzy i dłoniach. Nieleczona **leiszmanioza** trzewna jest niemal w 100% śmiertelna, a zgon następuje najczęściej z powodu wtórnych infekcji lub krwotoków. ## Diagnostyka leiszmaniozy - jakie badania potwierdzą chorobę? Rozpoznanie **leiszmaniozy** opiera się na połączeniu wywiadu lekarskiego, obrazu klinicznego i badań laboratoryjnych. Kluczową informacją dla lekarza jest historia podróży do regionów endemicznego występowania choroby. W przypadku podejrzenia postaci skórnej lub śluzówkowo-skórnej, diagnozę potwierdza się poprzez badanie mikroskopowe materiału pobranego z brzegów owrzodzenia (zeskrobiny, biopsja). Wykrycie w nim amastigotów (wewnątrzkomórkowej formy pasożyta) jest jednoznaczne. W diagnostyce leiszmaniozy trzewnej złotym standardem jest badanie mikroskopowe aspiratu ze szpiku kostnego, śledziony lub węzłów chłonnych. Coraz częściej wykorzystuje się również bardziej czułe metody molekularne (PCR), które pozwalają na identyfikację materiału genetycznego pasożyta. Pomocniczo wykonuje się badania serologiczne (wykrywanie przeciwciał), które są przydatne głównie w postaci trzewnej, choć mogą dawać wyniki fałszywie ujemne na wczesnym etapie zakażenia. W morfologii krwi charakterystyczna jest pancytopenia (anemia, leukopenia, trombocytopenia). ## Jak leczyć leiszmaniozę - dostępne metody terapii Sposób **leczenia pasożytów** z rodzaju Leishmania zależy od postaci klinicznej choroby, gatunku pierwotniaka oraz stanu odporności pacjenta. W przypadku pojedynczych, niepowikłanych zmian w leiszmaniozie skórnej, często nie jest wymagane leczenie ogólnoustrojowe, a zmiany mogą ustąpić samoistnie. Stosuje się wówczas leczenie miejscowe, takie jak krioterapia (wymrażanie), termoterapia lub preparaty do stosowania na skórę. W przypadku licznych zmian, lokalizacji na twarzy lub postaci śluzówkowo-skórnej i trzewnej konieczna jest farmakoterapia systemowa. Lekami pierwszego rzutu są pięciowartościowe związki antymonu (np. antymonoglukonian sodu). W leczeniu cięższych postaci, zwłaszcza trzewnej, oraz w przypadkach oporności na antymon, stosuje się amfoterycynę B (szczególnie jej formę liposomalną, która jest mniej toksyczna), miltefozynę (lek doustny) lub paromomycynę. Terapia jest często długotrwała i wymaga specjalistycznego nadzoru. **Leczenie leiszmaniozy** trzewnej jest kluczowe, ponieważ niepodjęcie terapii prowadzi do śmierci u ponad 95% pacjentów. ## Profilaktyka leiszmaniozy - klucz do bezpiecznej podróży **Profilaktyka chorób zakaźnych**, w tym leiszmaniozy, jest fundamentem bezpiecznego podróżowania do strefy tropikalnej i subtropikalnej. Ponieważ nie istnieje szczepionka dla ludzi, najważniejsze jest unikanie ukąszeń moskitów. **Medycyna podróży** zaleca kompleksowe podejście do ochrony osobistej, które obejmuje: - **stosowanie repelentów**, czyli środków odstraszających owady, zawierających wysokie stężenie DEET (30-50%) lub ikarydynę, aplikowanych na odsłoniętą skórę, - **noszenie odpowiedniej odzieży**, czyli ubrań z długimi rękawami i nogawkami, najlepiej w jasnych kolorach, które zakrywają jak największą powierzchnię ciała, - **używanie moskitier**, zwłaszcza w nocy; najlepiej impregnowanych środkiem owadobójczym (permetryną), które należy szczelnie podwijać pod materac, - **unikanie przebywania na zewnątrz w porach największej aktywności moskitów**, czyli od zmierzchu do świtu, - **zabezpieczanie pomieszczeń** poprzez stosowanie siatek w oknach i drzwiach oraz elektrofumigatorów. Przed wyjazdem do kraju endemicznego warto skonsultować się z lekarzem medycyny podróży, aby uzyskać szczegółowe informacje na temat zagrożeń i metod profilaktyki. ## FAQ Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące leiszmaniozy ### Czy leiszmanioza występuje w Polsce? Leiszmanioza nie występuje naturalnie w Polsce, ponieważ klimat nie sprzyja rozwojowi przenoszących ją moskitów. Wszystkie diagnozowane przypadki są "przywlekane" przez osoby, które podróżowały do krajów endemicznego występowania choroby, głównie w rejonie Morza Śródziemnego, Azji, Afryki czy Ameryki Południowej. ### Jak długo wylęga się leiszmanioza? Okres wylęgania choroby jest bardzo zróżnicowany. W przypadku postaci skórnej objawy mogą pojawić się od kilku tygodni do kilku miesięcy po ukąszeniu. Dla postaci trzewnej okres ten może wynosić od kilku miesięcy do nawet kilku lat, a choroba może przez długi czas pozostawać w utajeniu. ### Czy leiszmanioza jest zaraźliwa między ludźmi? Bezpośrednie zarażenie się leiszmaniozą od drugiego człowieka jest niezwykle rzadkie i w praktyce nie stanowi istotnego ryzyka. Główną drogą transmisji jest ukąszenie przez zakażonego moskita. Teoretycznie możliwe jest przeniesienie pasożyta przez kontakt z krwią, np. podczas transfuzji lub używania zanieczyszczonych igieł. ### Czy można całkowicie wyleczyć leiszmaniozę? Wyleczenie zależy od postaci choroby i stanu odporności pacjenta. Postać skórna często ustępuje samoistnie lub po leczeniu, pozostawiając blizny. W przypadku postaci trzewnej celem leczenia jest remisja objawów, jednak pasożyty mogą przetrwać w organizmie i ulec reaktywacji, zwłaszcza u osób z obniżoną odpornością. ### Czy leiszmanioza jest groźna dla psów? Tak, psy są jednym z głównych rezerwuarów pasożyta, szczególnie w rejonie basenu Morza Śródziemnego. Choroba u psów może mieć ciężki przebieg, prowadząc do wyniszczenia i śmierci. Dostępne są szczepionki dla psów oraz środki odstraszające moskity w postaci obroży czy preparatów spot-on. ### Jakie są pierwsze objawy leiszmaniozy po ukąszeniu? Pierwszym objawem leiszmaniozy skórnej jest zazwyczaj pojawienie się w miejscu ukąszenia małej, czerwonej, niebolesnej grudki. Z czasem grudka ta powiększa się i przekształca w owrzodzenie. W przypadku postaci trzewnej nie ma charakterystycznych objawów bezpośrednio po ukąszeniu, a pierwsze symptomy pojawiają się znacznie później.